Wonen voor Ouderen

1 - Het recht op wonen staat onder druk

Hoewel artikel 23 van de Grondwet het recht op menswaardig wonen garandeert, toont de realiteit iets anders. In 2022 stonden 176.026 kandidaat‑huurders op de wachtlijst voor een sociale woning, terwijl er 174.995 sociale woningen bestaan. De private huurmarkt is duur en vaak van slechte kwaliteit; dak- en thuisloosheid steeg tussen 2003 en 2015 met 200%. Ouderen worden extra getroffen: lage pensioenen, onaangepaste woningen, stijgende energiekosten en een groeiende groep alleenwonenden. Slechts 21,6% van de 65‑plussers woont in een aangepaste woning .

2 - Hoe wonen ouderen vandaag?

• 76,4% woont in een eigen woning.
• 13,8% huurt privé, 7,5% sociaal.
• 5,3% woont in een woonzorgcentrum (± 70.000 personen).
• 400.000 80‑plussers wonen vooral thuis; 300.000 ouderen zijn alleenstaand.

Veel woningen zijn te groot, slecht geïsoleerd of moeilijk toegankelijk. Mobiliteit en nabijheid van voorzieningen bepalen sterk de levenskwaliteit. De Vlaamse lintbebouwing bemoeilijkt zorg aan huis en maakt ouderen afhankelijk van mantelzorg en thuiszorgdiensten die grote afstanden moeten afleggen.

3 - Betaalbaar en kwalitatief wonen

3.1 Ouderen die eigenaar zijn

Eigenaars kampen met renovatiekosten, energiefacturen en verplichtingen zoals dakisolatie of liftmodernisering. Banken lenen nauwelijks aan ouderen. Voorstellen:

• 1. Bijzondere commissaris Wonen om alle beleidsniveaus te verbinden.
• 2. Investeren in leeftijdsvriendelijke woonbuurten met voorzieningen op wandelafstand.
• 3. Sensibiliseren om tijdig te verhuizen naar kleinere, aangepaste woningen.
• 4. Verhuisvergoeding en praktische hulp voor ouderen die verhuizen.
• 5. Goedkope leningen voor renovatie, ook voor appartementseigenaars.

3.2 Ouderen die huren

Oudere huurders lopen het grootste armoederisico; 47% van de huurwoningen voldoet niet aan de basiskwaliteit. Voorstellen:

• 6. Automatische huurpremie voor 55‑plussers met recht op sociale woning.
• 7. Verhuisvergoeding en gezinshulp voor oudere huurders.
• 8. Aangepaste sociale woningen aanbieden aan 65‑plussers.
• 9. Ouderen mogen een onaangepaste sociale woning weigeren zonder verlies van rechten.

3.3 Gemeenschappelijk wonen

Woonzorgcentra (WZC)

Slechts 5% van de jonge senioren ziet zichzelf ooit in een WZC wonen. De dagprijs stijgt (gemiddeld 63,79 euro in 2022) en vier op vijf gepensioneerden kunnen dit niet betalen. Voorstellen:

• 10. Stop investeringen in grootschalige WZC, focus op kleinschalige zorghuizen.
• 11. Geen commercialisering van zorg.
• 12. Hervorming Vlaamse zorgverzekering naar inkomensgerelateerde bijdragen.

Assistentiewoningen

Assistentiewoningen liggen vaak ver van de woonkern, zijn duur (gemiddeld 809–1.240 euro huur) en koppelen wonen en zorg te sterk. Voorstellen:

• 13. Scheid wonen en zorg, bewoner beslist zelf over zorg.
• 14. Toegankelijk vanaf 55 jaar + verhuispremie.
• 15. Integratie in de buurt, intergenerationele projecten.

4 - Alternatieve woonvormen: samenhuizen

Samenhuizen biedt betaalbaarheid, minder eenzaamheid, gedeelde zorg en efficiënter ruimtegebruik. Toch botsen projecten op juridische en administratieve barrières. Voorstellen:

• 16. Ruimtelijke verankering van samenhuizen in RUP’s.
• 17. Officieel label voor samenhuisprojecten (duidelijkheid voor gemeenten en banken).
• 18. Versterking van wooncoöperaties zoals Wooncoop.
• 19. Zorgbudget kunnen inzetten voor samenhuizen.
• 20. Woningopsplitsing vergemakkelijken en subsidiëren.

5 - Van ‘zo lang mogelijk thuis’ naar ‘zo lang mogelijk in de eigen buurt’

Ouderen willen vooral in hun vertrouwde omgeving blijven. Leefbare buurten zijn cruciaal: winkels, diensten, groen, veilige mobiliteit, rustpunten, toegankelijk openbaar domein. Voorstellen:

• 21. Leeftijdsvriendelijke woonomgevingen (300 m‑norm voor voorzieningen).
• 22. Seniorentoets bij heraanleg openbaar domein.
• 23. Buurtkar voor landelijke gebieden (boodschappen + administratieve hulp).
• 24. Seniorenraad in elke gemeente.

Buurtgebonden zorg

GroenPlus pleit voor een shift: minder investeren in WZC, meer in lokale dienstencentra (LDC) als spil van buurtzorg. Voorstellen:

• 25. Lokaal woonzorgplan per buurt.
• 26. Dynamisch zesjarenplan met evaluaties.
• 27. Buurtregisseurs die noden detecteren.
• 28. Netwerk van LDC’s tegen 2025, met ADL‑posten en vrijwilligerswerking.

6 - Wonen in een diverse samenleving

Superdiversiteit groeit ook bij ouderen. Migratieachtergrond, LGBTQI+‑identiteit en armoede beïnvloeden woon- en zorgnoden. Voorstellen:

• 29. Cultuursensitieve zorg als basisprincipe.
• 30. Cultuursensitieve buurten via lokale samenwerking.
• 31. Extra middelen voor wijkaanpak.
• 32. Cultuursensitieve opleidingen voor zorgberoepen.
• 33. Onderzoek naar methodieken.

7 - Energiezuinig bouwen en wonen

Het Renovatiepact verplicht kopers sinds 2023 om binnen 5 jaar minstens energielabel D te halen. GroenPlus pleit voor een snellere renovatie naar label A. Voorstellen:

• 34. Vermeld renovatiekost bij verkoop (EPB‑raming).
• 35. Verplichte deskundige begeleiding bij renovatie.
• 36. Lening gekoppeld aan de woning, overdraagbaar bij verkoop.
• 37. Goedkope leningen voor renovatie van appartementsgebouwen.
• 38. Automatische huurpremie voor 55‑plussers (herhaling uit hoofdstuk 2).
• 39. Verplichte TOTEM‑analyse voor materiaalimpact.
• 40. Gemeenten gebruiken voorkooprecht om slecht geïsoleerde woningen te kopen, renoveren en toevoegen aan sociale huisvesting.

Kernboodschap

Het congres pleit voor een radicale koerswijziging: weg van grootschalige zorginstellingen, weg van marktlogica, weg van onaangepaste woningen. In de plaats komt een buurtgericht woon- en zorgmodel, met kleinschalige woonvormen, betaalbare en aangepaste woningen, cultuursensitieve zorg, sterke lokale dienstencentra, en een ambitieus renovatiebeleid dat ouderen niet achterlaat.